«نیاز محمد نیازی»، پدر فرش ترکمن ایران
به گزارش کتابخانه و مرکز اسناد فرهنگستان هنر، این رویداد ارزشمند به همت کتابخانه و مرکز اسناد فرهنگستان هنر و با همکاری صمیمانه گروه تخصصی هنرهای سنتی (کمیته فرش) برپا گردید. این سلسلهنشستها گامی است در مسیر ارجنهادن به سنت حسنه اهدا و قدردانی از استادان و پژوهشگرانی که با واگذاری مجموعههای ارزشمند خود به کتابخانه و مرکز اسناد فرهنگستان هنر، منابع پژوهشی را در اختیار جامعه هنری و پژوهشگران قرار دادهاند.
در این مراسم که با حضور جمعی از مدیران، پژوهشگران، پیشکسوتان و علاقهمندان به هنرهای سنتی برگزار شد، دکتر حسین یاوری (رئیس کمیته فرش فرهنگستان هنر)، دکتر سیدجلالالدین بصام (عضو کمیته فرش فرهنگستان) و دکتر بیژن اربابی (عضو هیات علمی دانشگاه هنر ایران) به ایراد سخنرانی و تبیین ابعاد علمی و هنری این رویداد پرداختند.
بخش ویژهای از این نشست به سخنرانی تخصصی دکتر حسین یاوری، رئیس کمیته فرش فرهنگستان هنر، اختصاص داشت. وی در سخنان خود با عنوان «نیاز محمد نیازی و احیای هنر فرش ترکمن»، به تشریح ابعاد گوناگون زندگی، پژوهشها و نوآوریهای متمایز این استاد فقید پرداخت. خلاصه مباحث مطرحشده توسط ایشان به شرح زیر ارائه گردید:
«نیاز محمد نیازی و احیای هنر فرش ترکمن»
دکتر یاوری با اشاره به مناطق شمالی کشور، تصریح کرد: استان گلستان و مناطقی همچون گنبدکاووس، کلاله، جرگلان و بندرترکمن، خاستگاه و گهواره اصلی فرش ترکمن به شمار میروند. این هنر اصیل که اصالتاً به دست توانمند زنان طوایف بزرگ ترکمن از جمله «جعفربای»، «آتابای» و «تکه» بافته میشود، در قالبهای متنوعی چون قالی، پلاس، نمد و سوزندوزیهای ظریف متجلی میگردد. نماد محوری این بافتهها «گول» (گل) است که در قالب نقوش برجستهای چون ماریگول، شاخ قوچ و عقرب، شناسه و ممیز هویت فرهنگی هر طایفه از طایفه دیگر است.
رئیس کمیته فرش فرهنگستان هنر در ادامه به تشریح ابعاد زیستی استاد نیازی (متولد ۱۳03 در گمیشان، فرزند اراز محمد) پرداخت و گفت: استاد نیازی پس از سالها کار فنی و لمس چالشها و تنگیهای معیشت در تهران و علیآباد کتول، مسیر زندگی خود را وقف احیای این میراث بومی نمود. او با دیدن رنج مقدس و تلاشهای بیوقفه همسرش در پای دار قالی، از یک ناظر دلسوز به یک پژوهشگر، احیاگر و مبلغ بینالمللی فرش ترکمن بدل شد و توانست با تسلط به زبانهای مختلف، این هنر را در فرامرزها معرفی کند.
دکتر یاوری یکی از بزرگترین خدمات استاد نیازی را تحول ساختاری در ابزار و رنگرزی دانست و افزود: تغییر دارهای سنتی افقی به دارهای عمودیِ و کارآمد، و همچنین ارتقای رنگ ها محدود قدیمی (که تنها شامل ۵ رنگ سنتی بود) به 1۳ رنگ مدرن، زنده و هماهنگ (نظیر طلایی، عنابی، آبی آسمانی و نخودی) از شاهکارهای فنی این استاد بزرگ بود. وی همواره بافندگان را به استفاده از مواد اولیه مرغوب، حفظ اصالت نگارههای ذهنیباف و بافت بینقص توصیه میکرد تا فرش ترکمن اصالت خود را در بازارهای جهانی از دست ندهد.
در بخش پایانی سخنرانی، دکتر یاوری به نگاه انسانی و مترقی استاد نیازی به جامعه بافندگان اشاره کرد و گفت: او همواره بر رعایت حقوق مادی و معنوی زنان و دختران بافنده به عنوان خالقان اصلی این شاهکارها تأکید میکرد و خواهان زدودن نگرشهای سنتیِ مردسالارانه در این عرصه بود. تلاش بیش از ۴۰ ساله او برای طنینانداز کردن نام فرش ترکمن، وی را به نوری در تاریخ هنر ترکمنصحرا بدل ساخت؛ میراثی گرانبها که امروز در نهادهایی همچون فرهنگستان هنر پاس داشته میشود.در ادامه این نشست:
|
نسخه چاپي